W dniu 7 maja 2026 roku członkowie Wielkopolskiego Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w Poznaniu
na cmentarzu Miłostowo (od strony ul. Gnieźnieńskiej),
przy grobie śp. por. Marty Drygas – KOMBATANTKI, byłej członkini ZKRP i BWP
uczcili pamięć Bohaterów z pod Monte Cassino.
Mariusz Mikołajewski – I Wiceprezes Wielkopolskiego Zarządu Wojewódzkiego
ZKRP i BWP w Poznaniu, rozpoczynając spotkanie powitał zebranych,
w szczególności:
– Rodzinę Pani Marty Drygas – córkę Kazimierę i Ireneusza Królów z Rodziną,
– płk dypl. pil. w st. spocz. Mirosława Gołębiewskiego Prezesa Stowarzyszenia Seniorów Lotnictwa Wojskowego RP Oddział w Poznaniu,
– Tadeusza Musiała – Prezesa Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918.1919,
– Józefa Karwatkę – Prezesa Oddziału Okręgowego Związku Inwalidów Wojennych RP
w Poznaniu,
– Dominika Górnego – Wiceprezydenta Towarzystwa im. Hipolita Cegielskiego
w Poznaniu,
– Ireneusza Jabłońskiego – przedstawiciela Oddziału Okręgowego Ligii Obrony Kraju
w Poznaniu,
– Bogumiła Tycza – Prezesa Związku Piłsudczyków RP Oddział w Poznaniu,
– phm. Piotra Persa – przedstawiciela Chorągwi Wielkopolskiej Związku Harcerstwa Polskiego z Poznania,
– kadetów Zespołu Szkół Mechanicznych im. Komisji Edukacji Narodowej w Poznaniu wraz z opiekunem Patrykiem Andrzejewskim,
– członków Prezydium Wielkopolskiego Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w Poznaniu w składzie:
Bernadetę Orłowską – Prezes WZW, prof. dr hab. Andrzeja Stelmacha – Wiceprezesa WZW, Janinę Jagodę Felsmann-Pawlik – Sekretarz Prezydium WZW,
Urszulę Pawlak – Członek Zarządu WZW ZKRP i BWP w Poznaniu.
Na zdjęciu od lewej: Mariusz Mikołajewski – I Wiceprezes WZW, Bernadeta Orłowska – Prezes WZW, Janina Jagoda Felsmann- Pawlik – Sekretarz Prezydium WZW,
w głębi z parasolem Urszula Pawlak – Członek Zarządu WZW.
Rodzina Państwa Kazimiery i Ireneusza Król.
Podkreślił ponadto, iż tradycją jest, że członkowie Prezydium WZW oddają Honor Bohaterom II Wojny Światowej,
tak jak w dniu 28 maja 2024 roku na cmentarzu Junikowskim
przy grobie ppłk. Jerzego Wojsym-Antoniewicza
byłego członka WZW ZKRP i BWP w Poznaniu,
uczestnika Bitwy pod Monte Cassino,
czy w dniu 17 października 2024 roku na cmentarzu
przy ul. Daszewickiej Poznań-Głuszyna przy grobie
płk pil. Hieronima Kowalskiego ps. Franek – wieloletniego Wiceprezesa WZW
oddali cześć żołnierzom I Dywizji Piechoty
im. Tadeusza Kościuszki w rocznicę Bitwy pod Lenino,
uczestnika działań II Wojny Światowej
oraz w dniu 20 maja 2025 roku na cmentarzu Jeżyckim
przy ul. Nowina 1, przy grobie śp. mjr Zbigniewa Dłużniewskiego – KOMBATANTA, uczestnika Bitwy pod Monte Cassino, byłego członka ZKRP i BWP
uczcili pamięć Bohaterów z pod Monte Cassino.
Następnie prof. dr hab. Andrzej Stelmach – Wiceprezes WZW ZKRP i BWP
w Poznaniu, Przewodniczący Komisji Historycznej przy WZW, który przedstawił nakreślił tło II Wojny Światowej oraz przedstawił koleje losu Bitwy pod Monte Cassino.
Bitwa miała miejsce w od 12 – 18 maja 1944 roku w rejonie klasztoru na Monte Cassino. Uznawano ją za jedną z najbardziej zaciętych w czasie II Wojny Światowej. Ogromnym męstwem wykazali się Polacy żołnierze 2 Korpusu Polskiego,
pod dowództwem generała Władysława Andersa.
Podczas działań bojowych zginęło 924 Polaków, a 3 tysiące zostało rannych.
Podobne straty poniosły wojska alianckie.
Na cześć poległych koledzy z oddziału ułożyli znaną pieśń patriotyczną „Czerwone Maki”. Bitwa o klasztor stała się legendą i symbolem, żyjącym w pamięci pokoleń Polaków, aż po dziś dzień wspomniał prof. Stelmach.
81 lat temu, w południe 18 maja 1944 r., na gruzach klasztoru Monte Cassino plutonowy Emil Czech odegrał hejnał mariacki, ogłaszając zwycięstwo w jednej
z najbardziej zaciętych batalii II Wojny Światowej. Okupione wielkimi stratami zwycięstwo stało się fundamentem legendy „armii zesłańców”.
Podczas spotkania z głośnika popłynęła pieśń
„Czerwone Maki na Monte Cassino”, która powstał w nocy z 17 na 18 maja 1944 roku, w kulminacyjnym momencie bitwy, jako wyraz hołdu dla polskich żołnierzy.
Następnie Janina Jagoda Felsmann-Pawlik – Sekretarz Prezydium WZW ZKRP i BWP
w Poznaniu odczytała fragmenty wojenne losów por. Marty Drygas
uczestniczki Bitwy pod Monte Cassino, które w całości można przeczytać w publikacji
pt. „Wspomnieniach żołnierzy Generała Andersa” wydanej w 2020 roku
przez Wielkopolski Zarząd Wojewódzki ZKRP i BWP w Poznaniu,
autorstwa Elżbiety Kaźmierskiej.
Marta Drygas urodziła się 6 lipca 1915 roku we wsi Młynik w powiecie ostrowskim.
Po ukończeniu szkoły podstawowej w Bogdaju, rozpoczęła naukę w szkole zawodowej w Ostrowie Wielkopolskim. II Wojna Światowa zastała Ją w Brasławiu w województwie wileńskim. Wysiedlona, w bydlęcym wagonie, bez jedzenia i picia wyruszyła w stronę Uralu. Dojechała do kołchozu Kaługino, gdzie żyli Kirgizi, Kozacy, Ukrainki i Rosjanki. Wygnańcy z Polski trzymali się razem. Tam przygarnęła osieroconą 8-letnią Hanię. Następnie Polaków przewieziono do miejscowości Kuszmurun, gdzie budowali stację
i linię kolejową. Tam dowiedziała się że na terenie Związku Radzieckiego powstaje Polska Armia i że Polacy mają prawo do niej wstąpić. Jechała wiele tygodni,
gdzie znów panował głód i brud. Dojechała do Dżałał-Abad. Mała Hania znalazła schronienie w wojskowym szpitalu, gdzie przebywały sieroty.
Marta już w Polskim Wojsku z torbą i opaską PCK pomagała słabym i chorym. Następnie wraz z rekonwalescentami wyjechał do Teheranu, a po kilku miesiącach
do Iraku. Tu rozlokowany był obóz wojskowy, sztab i szpital polowy. W lipcu 1943 roku obóz zwizytował gen. Władysław Sikorski. Wszystkie siostry PCK otrzymały stopnie oficerskie. Marta awansowała na stopień porucznika.
Wkrótce wyjechali do Palestyny, a stamtąd w stronę Egiptu, a następnie do portu Tarent we Włoszech. W miasteczku Palagiano powstał Szpital Wojenny nr 3.
Z oddali słychać było huk armat. Był maj 1944 roku.
Trwały walki o Monte Cassino.
Dwa tysiące łóżek szybko zapełniło się rannymi.
Przywoziły ich sanitarki prosto z frontu. Widok był przerażający.
Bohaterstwo Polaków walczących o Monte Cassino było wielkie.
Walczyli tu żołnierze wielu narodowości, ale to 2. Korpus Polski
otworzył drogę na Rzym.
Po zakończeniu walk o Monte Cassino Marta dostała urlop. Zobaczyła
piękny Neapol, oczarowało ją Loreto, Sorrento i lazurowa grota na
Capri. Była też z delegacją 2. Korpusu Polskiego w Watykanie na
audiencji u papieża Piusa XII.
W maju 1945 roku została wyznaczona do wyjazdu z pierwszym
transportem rekonwalescentów. Z portu Tarent wyruszyli do Anglii.
W Anglii dotarła do miejscowości Aberfeldy, gdzie w pięknym
zamczysku został ulokowany Szpital Wojskowy nr 1.
Porucznik Marta Drygas była siostrą oddziałową na chirurgii.
Latem1947 roku zgłosiła chęć wyjazdu do Polski, wkrótce dotarła do Gdańska,
gdzie czekał na nią brat Boleś. Z Gdańska wyruszyła do Ostrowa Wielkopolskiego
i dalej do małej stacji Granowiec. Po ośmiu latach, szczęśliwy los pozwolił Marcie powrócić z wojennej zawieruchy w rodzinne strony.
Marta podjęła pracę w szpitalu w Ostrowie Wielkopolskim jako pielęgniarka,
a potem jako siostra oddziałowa i przełożona.
Za mąż wyszła za Kazimierza Drygasa, chemika z zawodu. Małżeństwo było bardzo szczęśliwe, choć trwało krótko. W lipcu 1957 roku zmarł mąż. Upragniona córka, Kazimiera, urodziła się już po śmierci męża. Została sama, dzielnie godziła pracę zawodową z wychowaniem potomstwa.
Aktywnie działała w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację,
a także w Polskim Czerwonym Krzyżu i innych organizacjach
społecznych na rzecz ludzi biednych, starszych, schorowanych.
Za zasługi wojenne i późniejszą aktywność zawodową i społeczną
odznaczona została wieloma orderami bojowymi: włoskimi
i brytyjskimi, a także polskimi.
Jako przedstawicielka Polski była nominowana do najwyższego Medalu Florence Nightingale, odznaczenia przyznawanego wybitnym pielęgniarkom przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża za wyjątkową odwagę i poświęcenie
się niepełnosprawnym, chorym, rannym lub cywilnym ofiarom kataklizmów,
wojny lub w czasie pokoju.
Marta Drygas zmarła 4 marca 1999 roku.
Uroczysty charakter spotkania podkreśliła asysta wojskowa z 31 Bazy Lotnictwa Taktycznego – Poznań – Krzesiny przy grobie Państwa Drygas
oraz kadeci Zespołu Szkól Mechanicznych
im. Komisji Edukacji Narodowej w Poznaniu.
Klasa mundurowa wraz z pocztem sztandarowym na czele,
swoją obecnością podkreślili powagę wydarzenia.
Następnie delegacja Wielkopolskiego Zarządu Wojewódzkiego ZKRP i BWP
w Poznaniu w składzie Bernadeta Orłowska – Prezes WZW ZKRP
i BWP, Mariusz Mikołajewski – I Wiceprezes WZW oraz Urszula Pawlak – Członek Zarządu WZW i inni uczestnicy wydarzenia oraz Rodzina Marty Drygas złożyli kwiaty
i zapalili „ZNICZE PAMIĘCI”.
Dominik Góry – Wiceprezes Towarzystwa im. Hipolita Cegielskiego.
Bogumił Tycz – Prezes Związku Piłsudczyków RP Oddział w Poznaniu.
Rodzina Państwa Król.
Tadeusz Musiał – Prezes Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919.
Józef Karwatka – Prezes Oddziału Okręgowego Związku Inwalidów Wojennych RP
w Poznaniu.
Płk dypl. pil. w st. spocz. Mirosław Gołębiewski – Prezes Stowarzyszenia Seniorów Lotnictwa Wojskowego RP Oddział w Poznaniu.
Relacja
Jagoda Pawlik
Zdjęcia
Urszula Pawlak
Piotr Pers
Pomnik poświęcony jest Polskim Lotnikom 1918 – 1939 – 1945.
Pan Mariusz Stolecki jako Starosta Jarociński jest przyjacielem środowiska kombatanckiego oraz znanym społecznikiem, a także osobą cieszącą się ogromnym poparciem wyborców. Wysoko ceniony przez działaczy, Kombatancki Krzyż Pamięci swoją sylwetką nawiązuje do Krzyża Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, gdzie pośrodku znajduje się orzeł wielkopolski oraz logo ZKRP i BWP.
